|
Sivas Yöresel Yemekler
Sivas mutfağı tarım ürünlerine dayanmaktadır.
Harman sonunda (sonbahar) kışlık yiyecek hazırlıkları başlar. Un öğütme, bulgur dövme, çekme, erişte, kadayıf, salça yapımı, sebze
kurutma, etlik kesimi bunların başlıcalarıdır.
Yemekleri daha çok unlulara dayanmaktadır. Keş, peskütan, çökelek ve süt ürünlerinden hazırlanan yiyeceklerdendir.
Genellikle kırsal kesimlerde yazları ayranlıpancarlı çorba, madımak, evelik, düğücek aşı gibi yemekler yapılır.
Kışları ise tırhıt, sübüra, kelecoş, tarhana, içli köfte, hingel gibi hamurlu yemekler yenmektedir. Kentte sebze yemekleri de yapılmaktadır. Sivas kebabıyla da ünlüdür.
Tandırda kül çöreği, fotla, patates ya da peynirle yapılan kömbe, kete, lavaş yörede yaygın olarak yapılan ekmek çeşitlerindendir.
MADIMAK AŞI
Yarım veya 1 kg madımak (4-8 kişilik) iyice yabani otlardan ve uzun saplarından temizlenmelidir. Saplar hemen yeşil olan yaprakların dibinden koparılmalıdır. Madımak taze olmazsa bu saplar yemekte sert olarak sanki çöpmüş gibi ağıza gelir.Sonra suda güzelce yıkanır. Kevgirde bekletilerek suyunun süzülmesi sağlanır. Madımaklar ağaç tekne veya geniş bir tahta üzerinde keskin ağızlı satır, nacak veya keserle iyice kıyılır. Bu kıyma işi özenle yapılmalıdır. Fazla ezilir veya büyük parçalı bırakılırsa lezzetli olmaz. Mikserde çekilirse de gerekli lezzeti vermez. Kıyılan madımaklar özellik ve rengini kaybetmemelidir. Elde edilen malzemeyi ve artı 1 su bardağı bulguru çorba şeklinde pişirecek kadar su kaynatılır ve kıyılmış madımaklar kaynar suya atılır. bir müddet sonra bulgur ilave edilerek pişirilir. İndirmeye yakın zamanda isteğe göre 1 bardak süt, tuz, pastırma veya çemen ilave edilir. Tavada isteğe göre tere yağı yakıldıktan sonra kaynarken veya indirildikten sonra ilave edilir.
Madımak yemeği süt katılırsa sıcak veya soğuk çorba olarak, süt katılmadan yapılırsa sıcak soğuk veya sarımsaklı yoğurt ilavesiyle soğuk olarak servis yapılır.
AYRAN ÇORBASI
Çok basit ucuz ve besleyici bir yemektir. 250 veya 500 gr döğülmüş ve kabuklarından arındırılmış buğday (yarma) yıkanıp tencerede pişene kadar kaynatılır. Açıkca bunların yöresel tabirle hedik şeklini alması sağlanır
BAL HELVASI
Unun tereyağda kıvamınca kavrulmasından sonra (Un fazla kavrulur, rengi koyulaşırsa helvaya geçmiş derler) az sulu veya sütlü süzme bal katılarak helva hazırlanır. Hatta tepsiye alınan bu helvalar üzerine ayrıca petekli bal (dalak balı) konulup yenilir.
BULGUR İÇLİ KÖFTE
2 adet sogan rendelenir; tuz, biber, 1 kg. çekilmis kiyma, 1/2 lt. ölçek dolusu ince bulgur, bir çay bardağı su hepsi bir hamur halinde iyice yoğurulur. El içinde bilye büyüklüğünde köftecikler yuvarlatılır. Arzu edilirse köfte az miktarda kızgın yağda pembeleşinceye kadar döndürülür. 1-2 lt. kaynar suya bir kaşık salça atılır. Köfte yarı pişmiş vaziyette iken bir çay bardağı pirinç salınır. Bir çorba kaşığı kızdırılmış sade yağına bir tatlı kaşığı kuru nane karıştırılarak pişer üzerine dökülür. Arzu edilirse limon da sıkılabilir.
PATATESLİ İÇLİ KÖFTE
 HAZIRLANIŞI
İçi İçin: Patatesleri haşlayalım. Kabuklarını soyup rendeleyelim. Soğanları yemeklik doğrayıp, sıvı yağda pembeleştirelim. Salçayı ilave edip,bir dakika daha kavuralım.Ardından ,incecik doğranmış patatesleri ve maydanozu ilave edelim.Tuz ve biberini ayarlayarak ateşten alalım.Daha sonra kullanmak üzere bekletelim.İnce bulguru yeterince sıcak su ile ıslatalım.(kısırlık bulgur ıslatır gibi).Bulgur şişince,içine unu,yumurtayı ve tuzu ,ilave ederek uzun süre yoğuralım.
Köfte hamurundan cevizden biraz daha irice parçalar koparıp önce elimizi ıslatarak yuvarlayalım. Sonra işaret parmağımız yardımıyla döndüre , döndüre köftenin içini oyalım. Mümkün olduğunca ince oymaya özen gösterelim. Patatesli içten yeterince koyup, köftenin ağız kısmını büzerek kapatalım(köftenin içine çok fazla patatesli harç doldurulmaz. yoksa pişerken çatlar).Bir tencereye yeterince su doldurup kaynatalım .Köfteleri kaynayan suya atıp,5-6 dk haşlayalım. Delikli kepçe ile çıkartalım.
Köfteleri dilersek kızartalım. Sosu için, salçayı sıvı yağda iki dk, kavuralım. Pul biber ilave ederek, ateşten alalım. Bu sosu ,köftelerin üzerine gezdirerek servis yapalım.
Not: Bazı yörelerde “simit” adı verilen, çiğ köftelik bulgurdan daha ince ve daha kepekli olan bir bulgurla yapılır. Simit ile yapılırsa, içine un ve yumurta koyulmaz. Sadece soğuk su ile yoğrulur. Eğer çiğ köftelik bulgurdan yapacaksanız, tarifteki malzemeleri kullanın. Ancak, elinizde yeterince şekil almıyorsa biraz daha un ilave edin.
ÇİRLİ ET (SİVAS)
MALZEME:
Kuru kayısı 600 gr. Su 5 su bardağı
Katı yağ 2 çorba kaşığı Tuz
Kuşbaşı kuzu eti 1 kg.
YAPILIŞI:
Kayısıları ılık suda 1 saat bekleterek yumuşamalarını sağlayın. Yağı bir tencerede eritin. Yağ kızınca etleri, verdikleri suyu çekinceye kadar içinde kavurun. Suyu ve tuzu katıp bir taşım kaynatın. Orta ateşte, suyun çoğunu çekinceye kadar yaklaşık 30 dakika pişirin. Kayısıları, suyunu süzüp et tenceresine aktarın. 5 dakika daha pişirerek tencereyi ateşten alın ve sıcak servis yapın.
HURMA TATLISI
 MALZEME:
Margarin Yarım paket Tereyağı 1 çorba kaşığı
Karbonat 1 çay kaşığı Su 1 fincan
Un 3 su bardağı Yarım limonun suyu
Şeker 3 su bardağı Limon suyu 1/4
Su 3,5 su bardağı
YAPILIŞI:
Orta boy bir tencerede 125 gr. margarin ve 1 çorba kaşığı tereyağını eritin. İçine unu ilave edin. Karbonat, limon suyu ve 1 fincan suyu da ekleyin. Daha sonra tüm malzemeleri elinizle veya tahta bir kaşıkla yoğurarak birbirine karıştırın. Malzemeler iyice yumuşayıp, kulak memesi yumuşaklığnda bir hamur haline gelince, içinden kaşıkla ceviz büyüklüğünde parçalar alıp, elinizle yuvarlayın. Yassı köfte biçimi verin. Yağlanmış bir fırın tepsisine hazırladığınız tatlıları yan yana dizin. Orta dereceli fırındas 45 dakika veya tatlılar altın sarısı renk alana dek pişirin. Bu arada şerbet için gereken su ve şekeri bir tencereye alın. Kaynamaya başladıktan birkaç dakika sonra limonu sıkıp, tencereyi ocaktan alın. Şerbeti tatlının üzerine dökün. Bir süre bekletin. Tatlı şerbeti iyice emdikten sonra servis yapın.
KARIN YAHNİSİ
 YAPILIŞI:
Haşlanmış işkembe (karın) küçük küçük doğranır dörde bölünmüş kuru soğanlar yağ ile beraber bir tencereye konulup kızartılır. Doğranmış ve haşlanmış işkembeler ayrı yerde haşlanmış nohutlara salça ilave edilip tuzu da konduktan sonra tekrar pişirilir. Aynı şekilde ciğerle de yahni yapılır.
LAHANA MUSAKKASI
MALZEME:
Beyaz lahana 1 adet Pirinç 1/2 su bardağı
Kuru soğan 3 adet Biber
Kıyma 200 gr. Tuz
Salça 3 çorba kaşığı
YAPILIŞI:
Lahana haşlanmayıp ıspanak gibi kıyılır ve bol soğanlı kıymalı salçalı sokarıç, biraz da pirinç ilave edilerek tuz, biber atılır, pişirilir. Pirinç olmadığı taktirde bulgur da aynı vazifeyi yapar.
PATATES ÇORBASI
MALZEME:
Patates 250 gr. Bulgur veya pirinç 1 su bardağı
Kıyma-kavurma 100 gr. Margarin 1 çorba kaşığı
Soğan (rendelenmiş) 1 baş Nane 1 tatlı kaşığı
Tuz 1 tatlı kaşığı Biber 1 tatlı kaşığı
YAPILIŞI:
250 gr. patates, 1cm. 3 şekilde doğranır. Kıymalı, soğanlı sokarıçla 1-2 litre suya dökülür. Tuz biber ekilir. 1 kase dolusu bulgur veya pirinçle pişirilir. Bu da yine kemikli kavurma veya kuşbaşı etle yapılır. Çorba ateşten indirildikten sonra 1 çorba kaşığı sıvı yağ kızdırılır, 1 tatlı kaşığı kuru nane ilave edilerek üzerine dökülür.
SAC KEBABI YAPILIŞI:
Kemiksiz (kuşbaşı) koyun eti, yağı ve tuzu ile (et yağlı ise yağa ayrıca lüzum kalmayabilir), altında ateş yanan bir sac üzerine konup, karıştırılmak suretiyle kızartılır. Doğranmış patlıcan ve yeşil biberler de ilave edilip tekrar karıştırılır, sebzeler kızarınca dilimlenmiş domatesler konup ateşte biraz daha çevrilir. Sebzenin bol olduğu yaz günlerinde Çermikler, Paşa fabrikası, Tekke önü gibi mesirelere gidilince yapılan bir piknik yemeğidir. Evler de yapılabilir. Pişirmek için kullanılan sac, sac kebabı yapılanları biraz daha ufak (çevicek) tır.
SİVAS KÖFTESİ
 Sivas köftesinin özellikleri şöyle: “Sivas köftesini diğer kebap türlerinden ayıran en önemli özelliği üretiminde kullanılan etin doğal ortamda ve kendine has floraya sahip bölge yaylalarında yonca, fiğ, kekik otu ile beslenerek yetiştirilmiş sığır ve koyun etinden elde edilmiş olmasıdır. Ayrıca üretim tekniği ve ustalık da önemli ölçüde farklılık katmaktadır. Karışım hazırlanırken tuz haricinde salça, sebze, karabiber, iç yağı gibi hiçbir madde kullanılmaz. Sivas köftesinin servisi, tamamlayıcı unsurları olan yeşillik ve salata ile eksiksiz olarak yapılır.
HAZIRLANIŞI
TSE’den tescil alınmaya çalışılan ( TESCİL ALINDI) Sivas köftesi şu şekilde hazırlanıyor:“Yaylalarda doğal ortamda yetiştirilmiş, en az iki yaşındaki dana, etinin kaburga, but, kürek kısmı ile koyunun but kısmından elde edilen karkas et sinir, damar ve zarlarından ayıklanır. Ayıklanan danaeti karıştırılarak kilo başına 20 gram tuz eklenip, kıyma makinesinde orta kalınlıkta 1 defa çekilir. Çekilen et karışım için herhangi bir katkı maddesi kullanılmaksızın bir defa yoğrulur. En az 12 saat dinlendirilir. Dinlendirilmiş et orta kalınlıkta kıyma makinesinde tekrar çekilir. Homojen hale gelmiş karışım 25 gram ağırlığında dilimlenir. Avuç içerisinde şekil verilerek 0.5 santimetre kalınlığında, 6-7 santimetre çapında oval bir görüntü oluşturulur. Köfteyi hazırlamanın en büyük özelliği avuç içinde kalınlığın ve büyüklüğünün dengeli olarak ovalleştirilmesidir. Dengeli ovalleştirme pişmenin önemli şartıdır. Ovalleştirme esnasında el suya batırılır. Ancak elde kalacak su miktarı gayet az olmalıdır. Su çok olursa et dağılır ve köftenin görüntüsü bozulur. Porsiyon olarak satışa sunulan köfte 7 adet, et miktarı ise 175 gramdan az olamaz.”
PİŞİRMESİ VE SUNUMU
Özelliklerine uygun olarak hazırlanan Sivas köftesinin pişirilip servis edilmesi de şöyle:“Hazırlanan köfteler alevsiz yoğun korlu meşe kömürü ateşinde, kısa aralıklarla çevrilerek her iki yüzünde pişmesini sağlayacak şekilde yeterli miktarda pişirilir. Pişirme derecesi, etin renginin kırmızıdan koyu kahve rengine dönme seviyesidir. Çok fazla pişirilmemesine özen gösterilir, fazla pişmiş köfteler sertleşir. Pişmiş köfteler, kuru, geniş ve yayvan porselen tabakta servis yapılır. Köfte, altına sıcak Sivas pidesi konularak servis edilir.
TARHANA ÇORBASI
 MALZEME: Tarhana 1,5 su bardağı Kuşbaşı et Yarım kg. Kara nohut 1 su bardağı Çelem Yarım kg. Ispanak Yarım kg. Tereyağı 1 çorba kaşığı Kuru nane 1 çorba kaşığı Et suyu YAPILIŞI: Tarhana ve nohut akşamdan ıslatılır. Bol et suyunun içine atılarak pişmeye bırakılır. Diğer tarafta kuşbaşı etler tereyağında iyice kavrulur. Pişmekte olan çorbaya çelem, ıspanak ve kavrulmuş etler ilave edilir. İyice pişirilir. Çorba piştikten sonra üzerine tereyağında yakılan nane dökülerek servis yapılır.
SİVAS KATMERİ :
SİVAS KATMERİ
4 su b. un
20 gr. yaşmaya
1 tatlı k. tuz
1 tatlı k. tozşeker
175 gr. margarin
İç harcı için:
patates
peynir
Üzeri için:
yumurta
susam
HAZIRLANIŞI:
Karıştırma kabına un alınır. ortası havuz yapılır.içine maya,tuz
ve su ilave edilerek karıştırılır. bir süre dinlendirilir. Hamur
bezelere ayrılır.Bir bezenin üzerine bir parça margarin konur
Üzerine bir beze daha konup hamur uzunlamasına açılır.
hazırlanan hamurun .üzerine yumurta ve susam sürülür
bıçakla çizilip 180 derecelik fırında pişirilir.
arzuya göre peynirli, patatesli yapılabilir.
MUMBAR DOLMASI :
MALZEMELER
1 Koyun Barsağı (600 gr, delik olmayan)
2 Akciğer (çok ince kıyılmış)
2 İri Soğan (rendelenmiş)
200 gr Pirinç (1 su bardağı) (ayıklanıp yıkanmış)
1/4 Su Bardağı Su
1 Çay Kaşığı Tuz
1 Kahve Kaşığı Karabiber
HAZIRLANIŞI
Aşağıdaki bumbar tarifini 1 çay kaşığı tuzla dövülmüş bir diş sarmısağı 3 çorba kaşığı zeytinyağla karıştırarak hazırlayacağınız sosla birlikte servis ediniz.
Koyun barsağını musluğun ağzına takıp bol akar suyla bir elinizle de içini sıyırarak iyice yıkayınız. Barsağın bir ucunu iple bağlayıp, kalan malzemeyi birkaç kere harmanladıktan sonra öteki ucundan bir huni yardımı ile doldurunuz. Öteki ucu da bağladıktan sonra, iğne ile 4-5 yerinden delip, bol kaynar suda haşlayıp suyunu süzünüz. Bir servis tabağına alıp servis ediniz.
BORANI :
BORANI
Malzemeler :
500 gr. parça et,
500 gr. yoğurt,
250 gr. kara et,
2 kg. pencer (pazı),
1 su bardağı nohut,
1 su bardağı lolaz (börülce),
3 diş sarmısak,
3 su bardağı bulgur,
3 yemek kaşığı sade yağ,
1 çay kaşığı kara biber, çay kaşığı tarçın,
1 tatlı kaşığı tuz,
2 su bardağı sıvı yağ,
1 yemek kaşığı biber,
1 yemek kaşığı un.
Hazırlanışı: 500 gr. parça et yıkanıp kuşbaşı doğranır, 1 yemek kaşığı sade yağla kavrulur. Nohutlar ayıklanıp yıkanır, ete ilave edilerek25 - 30 dakika yumuşayıncaya kadar haşlanır. Ayıklanıp yıkanan lolaz üç bardak su ile ayrı bir yerde haşlanır. Pancarlar yeşil yapraklarından ayrılır, sadece sapları doğranarak az su ile yumuşayıncaya kadar haşlanır. Fazla suyu sıkılarak alınır, 2 yemek kaşığı yağ ile 5 - 10 dakika kavrulur. Haşlanan lolazın suyu süzülerek nohut tenceresine eklenir. Aynı tencereye kavrulmuş pencer eklenip tuz katılarak bir taşım kaynatılır.
Bundan sonra "boranının yuvalağı"nın (köftesinin) yapımına geçilir. Bunun için de; bir tepsiye üç su bardağı köftelik bulgur, isot, tuz, kara biber, tarçın, döğülmüş kara et konularak az su ile yavaş yavaş yoğrulur. Köfte kıvamına gelince (kavrulurken dağılmaması için) un eklenip yoğurmaya devam edilir. Yoğrulan köfte bir tarafa alınır. Nohut büyüklüğünde parçalar alınarak avuç arasında yuvarlanır. Bir tavaya sıvı yağ konur, yuvalaklar pembeleşinceye kadar kızartılır. Sarmısak az tuz ile döğülüp yoğurda eklenir. Birinci aşamada hazırlanan nohutlu ve pencerli yemekten tabaklara bir miktar alınır, üzerlerine kızarmış yuvalaklar konularak sarmısaklı yoğurt dökülür ve servis yapılır.
Toplumsal değişme süreci içerisinde, Sivas mutfağının geleneksel türlerinin kaybolmadan yaşatılmasını sağlamak amacıyla
PEZİK TURŞUSU :
Malzemeler:
10 kg temizlenmiş pezik dalı
yarım kg sarmısak
250 gr pulbiber
3 tane limon
1 su bardağı Sirke
tuz
Hazırlanışı:
Temizlenmiş pezik dalı kaynamış suya bastırılarak haşlanır.Yumuşamaya başlayınca çıkarılıp,soğuk suya atılır.Daha sonra üzerine tuz serpilir.Pulbiber,sarmısak,sirke,limon ve tuz karıştırılıp bidona koyulur.Üzerine suyu ve pezik dalları konulur.
PEZİK KAVURMASI,YUMURTALI
Malzemeler:
1/yeterince pezik (pazı turşudan), l çay bardağı pirinç, 2 adet
soğan, l yumurta, Maydanoz, nane, Tuz, karabiber, sıvı yağ.
Hazırlanışı:
Pezikler doğranarak hafif yağda (zeytin) kavrulur.
Diğer taraftan pirinçler yıkanır ve haşlanır. Daha sonra pezik, doğranmış
soğan, maydanoz, yumurta, tuz, pirinç, karabiber ve nam
karıştırılır.Hazırlanan karışını tavaya eşit şekilde yayılır ve kızartılır.
Kapakla çevrilerek diğer tarafı da kızartılır. Sıcak servis yapılır..
|
